WES ve WGS Testi Nedir? Teşhisi Konulamayan Hastalıkların Genetik Anahtarı

Tıp dünyasında belirgin semptomlar göstermesine rağmen yıllarca net bir tanı konulamayan, doktordan doktora uzanan ve "tanısal tanı karmaşası" (diagnostic odyssey) yaşayan binlerce hasta bulunmaktadır. Bu gibi karmaşık vakalarda imdada yetişen en güçlü moleküler tanı araçları WES (Tüm Ekzom Dizileme) ve WGS (Tüm Genom Dizileme) testleridir.

Peki WES ve WGS nedir, aralarında ne gibi farklar vardır ve hangi durumlarda tercih edilmelidir?

WES (Tüm Ekzom Dizileme) Nedir?

İnsan genomu yaklaşık 3 milyar baz çiftinden oluşur. Bu genomun yalnızca %1-2'lik kısmı protein kodlayan bölgelerden meydana gelir ve bu bölgelere "Ekzom" adı verilir.

İlginç olan şudur ki; bilinen kalıtsal ve genetik hastalıkların yaklaşık %85'i tam olarak bu %1-2'lik ekzom bölgesindeki mutasyonlardan kaynaklanır. WES (Whole Exome Sequencing) testi, genomun tamamını değil, protein kodlayan yaklaşık 20.000 genin tüm ekzon bölgelerini eş zamanlı olarak dizileyen son derece etkili bir tanı testidir.

WGS (Tüm Genom Dizileme) Nedir?

WGS (Whole Genome Sequencing) ise insan genomunun %100'ünü—hem protein kodlayan ekzonları hem de kodlamayan intron, düzenleyici ve promoter bölgeleri kapsayacak şekilde—haritalandıran en kapsamlı genetik analiz yöntemidir.

WGS, WES'in kaçırabileceği derin intronik mutasyonları, büyük kromozomal yapısal varyasyonları (SV) ve kopya sayısı değişimlerini (CNV) tespit etmede nihai çözümdür.

WES ve WGS Arasındaki Farklar Nelerdir?

Aşağıdaki tablo, klinik karar verme sürecinde WES ve WGS arasındaki temel farkları özetlemektedir:

Hangi Durumlarda WES veya WGS Testi İstenmelidir?

1. Tanısı Konulamayan Vakalar: Birden fazla organ sistemini tutan, belirgin bir kliniğe sığdırılamayan atipik tablolar.
2. Açıklanamayan Gelişimsel Gerilikler: Çocukluk çağında ortaya çıkan otizm, zihinsel yetersizlik, motor gerilik ve nörogelişimsel bozukluklar.
3. Ailesel Nadir Hastalık Öyküsü: Ailede birden fazla bireyde görülen ancak genetik nedeni tespit edilememiş durumlar.
4. Erken Doğumsal Bozukluklar (Malformasyonlar): Birden fazla doğumsal anomali ile doğan bebeklerin tanısal süreçleri.

Trio-WES / Trio-WGS Analizi Nedir? Neden Önemlidir?

WES analizi yapılırken yalnızca hastanın (proband) dizilenmesi yerine, anne ve babanın da eş zamanlı dizilenmesine Trio-WES denir.

Trio analizi şunları sağlar:

1. Hastada bulunan mutasyonun ebeveynlerden mi geçtiğini (kalıtsal) yoksa ilk kez bebekte mi oluştuğunu (de novo) anında gösterir.
2. Anlamı bilinmeyen varyantların (VUS) filtrelenmesini kolaylaştırır ve tanı oranını %30-40 oranında artırır.

İkincil Bulgular (Secondary Findings) Nedir?

WES veya WGS yaptırırken hastanın klinik tablosu dışındaki genler de tarandığı için, hastanın talebi doğrultusunda erken müdahale edilebilir kanser yatkınlıkları veya kardiyak riskler (ACMG 73 gen listesi) tespit edilebilir. Bu durum hastaya test öncesinde danışmanlık verilerek onayına sunulur.

Tanısal çıkmazda olan hastalarınız için en doğru WES ve WGS çözümlerini incelemek için Nucleus Genetics platformunu ziyaret edebilirsiniz.